Strona główna /  Artykuły Ubezpieczeniowe /  Porady ubezpieczeniowe /  Ubezpieczenie kontraktów budowlanych zgodnie z warunkami FIDIC

Ubezpieczenie kontraktów budowlanych zgodnie z warunkami FIDIC

Lut 19 2013

Warunki kontraktowe FIDIC (Organizacji Międzynarodowej Federacji Inżynierów Konsultantów) są często wykorzystywane przy zawieraniu kontraktów budowlanych oraz umów o specjalistyczne usługi inżynierów, zarówno w kontraktach międzynarodowych, jak i krajowych.

Wymagania proceduralne Unii Europejskiej wymuszają obecnie absorbowanie procedur FIDIC do największych inwestycji. Wzorzec ten jest akceptowany i zalecany do stosowania także przez Urząd Zamówień Publicznych oraz liczne organizacje i instytucje związane z budownictwem.

Normy FIDIC są zbiorem procedur i warunków opisujących przebieg inwestycji budowlanych opartych na wzajemnych obowiązkach i relacjach: zamawiającego jako inwestora i wykonawcy jako realizującego budowę oraz inżyniera kontraktu. Jest to także elementarz wzoru umowy dla zamawiającego, będącego często także głównym inwestorem oraz jego kontraktowego partnera czyli wykonawcy.

Warunki kontraktowe tworzą dwie części: Ogólną zwana „Czerwoną Książką” lub „Żółtą Książką” oraz Część szczególną. Część ogólna nie podlega zmianom i jest załączana do dokumentacji ofertowej w wersji wydanej przez FIDIC. Część szczegółowa jest dokumentem, który konkretyzuje, dostosowuje informacje i klauzule zawarte w części ogólnej do danej inwestycji. Dostosowaniem klauzul zajmuje się zwykle inżynier konsultant na zlecenie zamawiającego. Warunki szczególne kontraktu zawierają regulacje dotyczące między innymi: gwarancji, jakości wybranych elementów, zabezpieczenia należytego wykonania, ubezpieczenia robót i osób trzecich, dokumentów zamawiającego i wykonawcy, zapisów regulujących ryzyko zamawiającego wynikające z potencjalnych roszczeń wykonawcy oraz inne zapisy równoważące ryzyko stron.

Konieczność uwzględniania w umowach opartych na wzorcu FIDIC polskiego Prawa budowlanego, Kodeksu cywilnego oraz Prawa zamówień publicznych, jest niestety przyczyną licznych wątpliwości odnośnie modyfikacji i dostosowania zapisów wzorca. Nie bez znaczenia pozostaje kwestia tłumaczenia wzorca, który pierwotnie stworzony w języku francuskim, został następnie przetłumaczony na język angielski i dopiero na tej wersji przełożony na język polski.

We wzorcu FIDIC zawarte są przepisy dotyczące ciężaru ryzyka oraz podziału odpowiedzialności za szkody i starty, które wystąpiły pomiędzy uczestnikami procesu budowlanego. Wymogi dotyczące ubezpieczenia zostały opisane w Klauzuli 18 oraz subklauzulach 1, 2, 3 i 4. Modelowo wymagane są: ubezpieczenie robót i sprzętu wykonawcy, ubezpieczenie od zranienia osób i od szkód majątkowych (OC), ubezpieczenie personelu wykonawcy. Jeśli kontrakt ma się opierać na wzorcu „Zaprojektuj i zbuduj”, tzw. Żółtej Książce, Zamawiający może wymagać jeszcze dodatkowo ubezpieczenia OC projektanta.

Opisane ryzyka sformułowane są na tyle ogólnie, że wymagają doprecyzowania dla konkretnej inwestycji oraz ewentualnie uzupełnienia o dodatkowe subklauzule. Dużym utrudnieniem jest kwestia interpretacji pojęć zastosowanych w opisie ryzyka, które nie są używane ani definiowane w prawie polskim i w ogólnych warunkach ubezpieczenia polskich towarzystw np. „powetowanie dla współubezpieczonego”.

W przypadku ubezpieczenia ryzyk budowlano – montażowych, interpretacji wymaga zazwyczaj przedmiot ubezpieczenia oraz suma ubezpieczenia, która powinna m.in. uwzględniać honoraria ekspertów (rzeczoznawców) i zysk (jeśli zamawiającego wymagane jest osobne ubezpieczenie). Zakres ubezpieczenia sformułowany jest na zasadzie ryzyk wszystkich z wyłączeniem zdarzeń wskazanych w Klauzuli 17.3 – „Ryzyko Zamawiającego”, z zastrzeżeniem możliwości rozszerzenia tych ryzyk, które „dają się ubezpieczyć na rozsądnych warunkach handlowych”. Subklauzula wprowadza również możliwość wyłączenia kliku ryzyk wymienionych w Klauzuli 18.2, pozostawiając to decyzji zamawiającego.

Warunki ubezpieczenia ryzyk budowy oferowane na polskim rynku, opierające się na dwóch działach (sekcjach), nie odpowiadają standardom FIDIC. Zarzuca im się przede wszystkim brak definicji podstawowych pojęć i brak powiązań pomiędzy ryzykami w osobnych działach (mienie, OC). Wydaje się jednak, że, jeśli chodzi o ubezpieczenie opisane w subklauzuli 18.2, ogólne warunki ubezpieczenia ryzyk budowlano-montażowych, z włączeniem odpowiednich, dostępnych klauzul, oferowanych na naszym rynku, pozwalają na spełnienie wymagań sformułowanych we wzorcu umownym, pod warunkiem wprowadzenia do nich dodatkowych modyfikacji lub do SIWZ.

W przypadku sformułowanego w subklazuli 18.3 ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej – („ubezpieczenie od zranienia osób i od szkód majątkowych”), nie budzi wątpliwości, kto ma być ubezpieczonym, okres, na jaki umowa powinna zostać zawarta, ani, że ma obejmować szkody rzeczowe oraz szkody osobowe. Wzorzec pozostawia zamawiającemu wybór odnośnie sumy gwarancyjnej, zalecając jednak konstrukcję limitu na zdarzenie, bez ograniczania liczby zdarzeń. Wątpliwości budzi natomiast zakres ubezpieczenia sformułowany poprzez możliwość wykluczenia odpowiedzialności powstałej wskutek konkretnych, enumeratywnie wymienionych zdarzeń (np. „szkoda, jaka jest nieuchronnym skutkiem zobowiązań wykonawcy do wykonywania robót i usuwania wad”). Niejasne pozostaje także sformułowanie „strat i szkód w mieniu zamawiającego”, które można interpretować albo jedynie jako szkody rzeczowe, albo jako zarówno szkody rzeczowe i czyste straty finansowe. Kolejnym elementem spornym pozostaje ustalenie, czy klauzula dotyczy odpowiedzialności tylko deliktowej (wówczas ubezpieczenie mogłoby być zawarte jako sekcja I), czy również kontraktowej.

Subklauzula 18.4 „Ubezpieczenie personelu wykonawcy” na gruncie warunków ubezpieczenia polskich ubezpieczycieli rodzi podstawowe pytanie, czy chodzi o ubezpieczenie OC pracodawcy, czy też o ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW). Jeśli miałoby to być NNW – konieczne wydaje się wskazanie danych umożliwiających zawarcie takiej umowy, jeśli OC, wskazanie sumy gwarancyjnej dla tego ubezpieczenia.

Ze względu na wyżej opisane niejasności, biorąc pod uwagę cel, jaki przyświecał twórcom FIDIC, czyli zapewnienie przejrzystości oraz równowagi stron kontraktu, część szczególna powinna zawierać precyzyjne i jednoznaczne określenie obowiązków wykonawcy, w tym umów ubezpieczenia, jakie powinien zapewnić. Ciężar dostosowania wymagań dotyczących ubezpieczenia konkretnego kontraktu spoczywa na zamawiającym, który na etapie przygotowania specyfikacji zamówienia swoje wymagania powinien opisać w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą dostatecznie dokładnych i zrozumiałych określeń uwzględniając wszystkie wymagania i okoliczności mogące mieć wpływ na sporządzenie oferty (vide: art. 29 Prawa zamówień publicznych). Istotny w tym kontekście powinien być również pozytywny stosunek zamawiającego do pytań zadawanych przez wykonawców na etapie postępowania przetargowego, kiedy przewidziano możliwość rozwiania wątpliwości oraz usunięcia braków i niedomówień w specyfikacji.

Do niedawna Klauzula 18 FIDIC była traktowana jako zło konieczne, uwzględniane tylko ze względu na konieczność realizacji kontraktu. Zamawiający w minimalny sposób uzupełniał klauzulę (zazwyczaj o wysokość wymaganej sumy gwarancyjnej w ubezpieczeniu OC), wykonawcy zaś nie zadawali pytań na etapie przetargu, a po jego wygraniu zawierali umowy ubezpieczenia z zakresem takim, jaki był dostępny za jak najniższą cenę, które następnie zamawiający akceptował.

Praktyka ta choć nadal jeszcze niestety powszechna, ulega jednak stopniowym zmianom. Coraz częściej wykonawcy zadają pytania dotyczące także ubezpieczeń, w szczególności o uściślenie zakresu ochrony, sum gwarancyjnych i okresu ubezpieczenia, zmuszając tym samym zamawiających do sformułowania jasnych wymagań, które powinny uwzględniać zarówno przepisy polskiego prawa jak również praktykę i ustalone zwyczaje polskich ubezpieczycieli, co umożliwi późniejsze zawarcie ubezpieczenia budowlanego w wymaganym zakresie ochrony za „rozsądną” składkę.

Opracowano na podstawie: www.sidir.pl; www.fidic.org
Warunki Kontraktowe dla urządzeń oraz projektowania i budowy, 4. Wydanie angielsko – polskie niezmienione 2008 z erratą (tłumaczenie 1. Wydania 1999).